Bocholt herdenkt de slachtoffers van de Pogromnacht

Maandagavond heeft de stad Bocholt met een stil moment van herdenking stilgestaan bij de slachtoffers van de Pogromnacht van 88 jaar geleden. De herdenkingsrede bij het gedenkteken van de geschonden synagoge voor het Haus des Handwerks werd gehouden door eerste wethouder Björn Volmering. Hij verving de zieke burgemeester Christian Mangen. Leerlingen van het Mariengymnasium hebben de herdenking vormgegeven met voordrachten en muziek, in samenwerking met de afdeling Cultuur en Onderwijs van de stad Bocholt.

Op de avond van 9 november kwamen inwoners, gasten en leerlingen van het Mariengymnasium bijeen op de plek waar de synagoge van Bocholt stond. In de nacht van 9 op 10 november 1938 hadden nationaalsocialisten uit Bocholt het interieur ervan vernield. Björn Volmering, eerste wethouder en wethouder voor Cultuur, bedankte de aanwezigen voor hun komst na de bijzonder sfeervolle en waardige muzikale inleiding door de leerlingen van het Mariengymnasium. Hij bedankte in het bijzonder de jongeren en hun docenten voor de voorbereiding en vormgeving van de herdenking. Het Mariengymnasium heeft met de stad een onderwijspartnerschap op het gebied van herdenkingscultuur gesloten en werkt al jaren mee aan de organisatie van de herdenking op 9 november.

Voorafgaand aan de eigenlijke herdenking herdacht Volmering de heemkundige Josef Niebur, die op 28 augustus is overleden. Niebur heeft decennialang onderzoek gedaan naar het lot van de Joden uit Bocholt en heeft een doorslaggevende rol gespeeld bij de herinrichting van de herdenkingsplaats. Het stadsbestuur, de scholen en de burgers baseren zich tot op de dag van vandaag op zijn werk wanneer zij zich bezighouden met de misdaden van de nationaalsocialisten in Bocholt. "Zonder zijn werk en zijn inzet zouden ook de bijeenkomst van vandaag en de herdenkingsplaats achter mij in deze vorm niet mogelijk zijn geweest", aldus Volmering. Niebur ontving onder andere het Bundesverdienstkreuz am Bande, de zilveren stadsmedaille en de erespeld van de Duits-Israëlische Vereniging. De aanwezigen herdachten hem met een moment van stilte.

"Wat hier is gebeurd, is niet juist"

Wat er die nacht in Bocholt gebeurde, werd door de leerlingen verteld aan de hand van herinneringen van ooggetuigen. Fritz Duesing fietste de ochtend na de pogrom naar zijn leerplaats in Rhede. Bij Villa Liebreich aan het Westend zag hij door de open voordeur de verwoesting. Bij de synagoge trof hij ingegooide ramen, vernielde banken en verscheurde gebedsboeken aan. Het gordijn van de Thora-kist en de Thora-rollen lagen op de grond. Duesing dacht toen: "Wat hier is gebeurd, is niet juist."

Die nacht werden naast de synagoge bijna alle woningen en winkels van de joodse inwoners van Bocholt vernield. Ook de familie Cohen aan de Dingdener Straße werd getroffen. Een ooggetuige herinnerde zich hoe Sally Cohen in zijn pyjama over straat werd gedreven en geslagen. Hij en zijn vrouw Juliane vluchtten in 1939 naar Amsterdam. Na de Duitse bezetting van Nederland werden ze naar Auschwitz gedeporteerd. Sally Cohen werd daar in 1944 vermoord; Juliane Cohen stierf in 1945 aan de gevolgen van haar gevangenschap. Volgens Volmering is hun lot typerend voor de vluchtverhalen van veel joodse vrouwen en mannen tussen Bocholt en Nederland.

Daarna lazen de jongeren een fragment voor uit de toespraak van de holocaustoverlevende Tova Friedman. Zij had op 28 januari 2026 in de Duitse Bondsdag gesproken ter gelegenheid van de Internationale Herdenkingsdag voor de slachtoffers van de holocaust. Friedman behoort tot de weinige overlevenden die nog zelf getuigenis kunnen afleggen. "De geschiedenis heeft ons geleerd dat vergeten nooit neutraal is - het is gevaarlijk", zo luidt haar toespraak.

Vervolgens herdachten de aanwezigen in stilte de slachtoffers van de pogrom. Ze herdachten ook de meer dan 190 inwoners van Bocholt die werden vermoord omdat ze joods waren. Pastoor Axel Gehrmann sprak een gebed uit. Daarna volgde een klarinetsolo uit de filmmuziek van "Schindler's List%$. Daarnaast lazen de leerlingen woorden voor van Hendrik Wüst, minister-president van Noordrijn-Westfalen. Hij had deze woorden op 20 mei 2026 uitgesproken tijdens een bezoek aan de herdenkingsplaats Auschwitz-Birkenau: "Herinnering is geen ritueel uit het verleden, maar een opdracht voor het heden."

"Nooit meer wegkijken"

In zijn slotwoord zei Volmering dat de Pogromnacht 88 jaar geleden plaatsvond, wat ongeveer een mensenleven is. Juist nu maken veel mensen zich zorgen over de politieke ontwikkelingen in Duitsland. Omdat zowel extreemrechtse als extreemlinkse krachten aan kracht winnen, moet het herdenken van de misdaden die ook in Bocholt zijn gepleegd een opdracht zijn en mag het geen ritueel worden. Veel van wat in de afgelopen decennia moeizaam is bereikt en erkend, wordt vandaag de dag door bepaalde politieke krachten publiekelijk in twijfel getrokken.

"In onze goede, sterke en overtuigende democratie hoeven we eigenlijk nergens bang voor te zijn. We hoeven niet bang te zijn voor diversiteit, maar voor bekrompenheid", zei Volmering. "'Nooit meer!', dat betekent niet alleen nooit meer geschonden gebedshuizen, dat betekent ook: nooit meer wegkijken. Nooit meer zwijgen. Nooit meer meedoen." Hij vroeg de aanwezigen om voor zichzelf na te denken over waar hun eigen bijdrage ligt of kan liggen.

Filmvertoning in het Kinodrom

Dit jaar maakt ook een film deel uit van de herdenking. De stad Bocholt nodigt vandaag, dinsdag 10 november, om 20.00 uur uit in het Kinodrom, Meckenemstraße 8. Er wordt het drama "Nie allein" vertoond. Het is gebaseerd op ware gebeurtenissen en vertelt het verhaal van de joodse zakenman Abraham Stiller, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Finland onderdak bood aan joodse vluchtelingen. De toegang is gratis.

Naar de toespraak van eerste wethouder Björn Volmering en naar het programma